- Xác định thang âm (gamme musicale, music scale) của bài nhạc
- Lập bộ hợp âm cho thang âm đó
- Đặt hợp âm vào giai điệu
Trong bài 3 này sẽ giải quyết khâu đầu tiên trong tiến trình trên .
Trước hết, thang âm là một tập hợp gồm 7 nốt nhạc . Có 2 loại thang âm: trưởng và thứ,
Nhắc lại khoảng cách cao độ giữa các nốt nhạc:
Ta sẽ tìm hiểu về thang âm trưởng trước :
Trước hết ta quy ước như sau : Q2T ký hiệu a , Q2t ký hiệu b
Công thức lập thang âm trưởng sẽ là a a b a a a b
Giải thích :
7 nốt nhạc của thang âm đc tượng trưng bởi các ký tự a và b đó . Tính từ nốt gốc của thang âm, ta có các nốt còn lại .
VD : Thang âm Đô trưởng ( C )
với nốt gốc là C , dựa vào công thức a a b a a a b ta suy ra các nốt còn lại là :
D ( cách C 1 a ) ,
E ( cách D 1 a ) ,
F ( cách E 1 b ) ,
G ( cách F 1 a ) ,
A ( cách G 1 a ) ,
B ( cách A 1 a )
và C (cách B 1 b ) .
Vậy thang âm C gồm 7 nốt là : C , D , E , F , G , A , B và ko có dấu hóa nào .
VD2 : thang âm Rê trưởng ( D )
Với nốt gốc là D , dựa vào công thức a a b a a a b ta có các nốt còn lại là :
E ( cách D 1 a ) ,
F# ( cách E 1 a ) ,
G ( cách F# 1 b ) ,
A (cách G 1 a ) ,
B (cách A 1 a ) ,
C# ( cách B 1 a )
và D (cách C# 1 b ) .
Vậy 7 nốt của thang âm D gồm có : D , E , F# , G , A , B , C#
Thang âm D có 2 dấu # ở F và C
Từ những điều trên các bạn hãy tự mình tìm ra các nốt trong các thang âm trưởng còn lại .
Thang âm Thứ :Công thức lập thang âm thứ sẽ là a b a a b a a
Cũng tương tự cách làm của thang âm trưởng ta có 2 ví dụ sau :
VD 1 : thang âm La thứ ( Am ) : theo công thức a b a a b a a ta có các nốt tiếp theo là :
B ( cách A 1 a )
C ( cách B 1 b )
D ( cách C 1 a )
E ( cách D 1 a )
F ( cách E 1 b )
G ( cách F 1 a)
và A ( cách G 1 a )
Vậy các nốt trong thang âm Am sẽ là : A B C D E F G và không có dấu hóa nào .
VD 2: thang âm Bm cũng dựa vào công thức trên ta có các nốt tiếp theo là :
C# ( cách B 1 a )
D ( cách C# 1 b )
E ( cách D 1 a )
F# (cách E 1 a )
G ( cách F# 1 b )
A ( cách G 1 a )
và B ( cách A 1 a )
Vậy các nốt trong thang âm Bm sẽ là : B C# D E F# G A
Vậy thang âm Bm có 2 dấu # tại C và F .
Tương tự như vậy các bạn hãy suy ra các thang âm thứ còn lại
Sau khi làm xong các thang âm trưởng và thứ còn lại ta sẽ thấy 1 điều: sẽ tồn tại từng cặp các thang âm trưởng và thứ có cùng dấu hóa. Ta gọi các cặp đó là cặp thang âm trưởng thứ song song.
Như VD ở trên ta thấy thang âm D trưởng và thang âm Si Thứ có cùng dấu hóa là F# và C# => 1 bài nhạc có 2 dấu thăng sẽ thuộc thang âm D hoặc Bm .
Từ các điều trên ta có thể dễ dàng biết được 1 thang âm bất kỳ có bao nhiêu dấu thăng (#) hoặc dấu giáng (b) và tại vị trí nốt nào . Điều này tạo tiền đề rất tốt để các bạn sau này có thể nhận biết 1 cách nhanh nhất thang âm của 1 bài hát khi đã có bản nhạc trong tay .
Cách nhận biết thang âm của 1 bài hát :
Để nhận biết thang âm của 1 bài hát thông thường ta dựa vào 2 yếu tố sau :
1 . Dấu hóa cố định của bài hát đc ghi ở đầu khuông nhạc .
2 . Nốt nhạc cuối cùng của bài nhạc .
Ta cần phải biết :
Thứ tự cố định của dấu thăng (#) :
Nhìn vào thứ tự trên ta thấy ngay từ trái sang phải là các nốt Fa Đô Sol Rê La Mi Si .
Thứ tự cố định của dấu giáng (b) :
Với dấu giáng là si mi la re sol do fa ngược lại so với dấu thăng .
1 Bản nhạc sẽ có dấu hóa ghi ở đầu khuông nhạc tương ứng với thang âm của bài nhạc đó. Trong bài viết trên ta đã dễ dàng xây dựng được các thang âm với các dấu thăng và giáng của thang âm đó. Sau đây là quy tắc để ta có thể tìm nhanh thang âm của bài nhạc dựa vào dấu hóa :
Với dấu thăng (#): từ dấu thăng cuối cùng ta tiến lên 1 Q2t ta sẽ có nốt gốc thang âm trưởng cần tìm .
VD: bài nhạc có 2 dấu #, nhìn vào vị trí các dấu thăng ta có thể dễ dàng biết được, đó là các nốt F và C ( theo thứ tự trái sang phải ) , vậy dấu # cuối là ở nốt C , từ nốt C# tiến lên 1 Q2t là nốt D vậy bài đó thuộc thang âm D trưởng hoặc thang âm thứ song song là Bm .
Với dấu giáng (b): thì ngoại trừ giấu giáng đầu tiên là thang âm F trưởng, từ 2 dấu giáng trở đi, vị trí nốt giáng áp chót sẽ là nốt gốc thang âm trưởng cần tìm .
VD 1 bài nhạc có 2 dâu giáng : theo thứ tự từ trái sang phải ta có vị trí 2 nốt giáng là ở nốt Si và Mi , dấu giáng áp chót là Si , vậy bài nhạc thuộc thang âm Si giáng trưởng Bb hoặc thang âm thứ song song là Gm .
Để biết được bài nhạc thuộc thang âm trưởng hay thứ ta sẽ dựa vào yếu tố còn lại, đó là nốt nhạc cuối cùng của bản nhạc:
1 bài nhạc kết thúc bằng nốt nào thì đó chính là nốt gốc của thang âm bài đó
VD: bài nhạc kết thúc ở nốt C thì chắc chắn là bài đó ở thang âm C trưởng © hoặc thang âm C thứ (Cm) . Để biết được là C hay Cm thì ta lại nhờ vào yếu tố phía trên , đó là dấu hóa đầu khuông nhạc
VD : 1 bài nhạc có 2 dấu thăng và kết thúc ở nốt B , trước hết bài đó thuộc thang âm D hoặc Bm , vì nốt cuối cùng là nốt B ta suy ra bài nhạc thuộc thang âm Bm .
Ghi chú :
Với 1 bản nhạc thông thường thì chắc chắn sẽ tuân theo các quy luật trên .
VD : nếu bài nhạc không có dấu thăng , giáng gì thì chắc chắn nốt kết bài sẽ là nốt C hoặc A không thể là nốt khác được , và tương tự với các trường hợp có các dấu hóa khác .
Những điều này đúng với phần lớn các bài nhạc thông thường , cũng tồn tại các bài nhạc mà áp dụng quy tắc này không được tuy nhiên đó chỉ là thiểu số rất ít và ta không cần bàn tới .
(Nguồn Viêt - Guitar)
Ghi chú: bài này không do Đắc Tâm sưu tầm.