Chào anh Nguyễn Minh Châu và các bạn,

Tôi đã xem qua bài hát phổ thơ "Viết Cho Anh" của Khang Nhi và có một vài ý kiến đóng góp như sau:

A. Góp Ý Về Hợp Âm:

1. Tôi để ý thấy rất nhiều bạn (trong Câu Lạc Bộ Sáng Tác Ca Khúc) thường sử dụng các hợp âm nghịch một cách "thoải mái" (có lẽ vì nghe "quai quái" chăng?). Tôi dùng từ "thoải mái" là vì các hợp âm này nếu không biết cách "tổ chức" để chúng xuất hiện cho "chỉnh tề" thì sẽ không mang lại hiệu quả hòa âm đẹp.

Hơn nữa, ca khúc Việt ít có bài viết với nhiều nốt có dấu hóa bất thường mang màu blues hoặc jazz thì cho các hợp âm nghịch này vang lên, tôi e là khá "kỳ dị". Đối với các ca khúc Việt, nên sử dụng hợp âm đơn giản - trưởng, thứ, 7, sus4 và cùng lắm là hợp âm +5 và -5 và biết cách sắp xếp cho các hợp âm này xuất hiện là đủ "tê tái" người rồi. Chẳng hạn như trong một ca khúc cung C trưởng, khi gặp ô nhịp có các nốt B, D và F là y như rằng các nhà soạn hợp âm của ta sẽ "phang" ngay hợp âm Bdim trong khi đó đúng ra phải là hợp âm G7! Lý do? Có thể các bạn ấy chưa thuộc hay không biết là hợp âm G7 gồm các nốt G, B, D, F?.

Các bạn cũng không nên sử dụng các hợp âm nghịch "cầu kỳ" như hợp âm 11, 13, 7-9... vì chúng sẽ giết chết cái hồn nhạc Việt.

Trong phần góp ý của tôi về bài hát này, các hợp âm nghịch được tôi chấm dầu hỏi với ý nghĩa là "Để làm gì? Không hiểu được". Như tôi đã hướng dẫn, phải chuẩn bị cho hợp âm nghịch xuất hiện và sau đó phải "hóa giải" sự nghịch tai này. Trước khi cho xuất hiện hợp âm nghịch thì phải có một hợp âm trước đó gọi nó theo vòng quảng 5 (chiều kim đồng hồ) C=>F=>Bb=>Eb=>Ab=>Db=>Gb/F#=>Cb/B=>E=>A=>D=>G

và hợp âm nghịch này sẽ giải về hợp âm cũng theo vòng quảng 5 thuận như trên.

2. Ca khúc nhịp 4/4 chậm nên có 2 hợp âm trong một ô nhịp (hợp âm tại phách 1 và hợp âm tại phách 3). Đúng ra là vẫn giữ nhịp là 4/4 và tăng tốc độ ca khúc này lên gấp đôi - tức nốt mốc đơn thành nốt đen, nốt đen thành nốt trắng, nốt trắng thành nốt tròn thì sẽ giải quyết được việc có 2 hợp âm trong cùng ô nhịp.

B. Góp Ý Về Việc Phổ Thơ Ca Khúc

1. Tránh việc "hát" thơ. Tuyệt đối tránh nếu không thì 10/10 ca khúc sẽ rất giống nhau về tiết tấu và âm hình (có khác chăng là khác cung, mà nếu dịch ra cùng một cung thì y như copy nhau vậy).

Mà muốn tránh "hát" thơ thì phải sửa tiết nhịp của thơ, sửa khổ thơ và ngay cả thay đổi từ của thơ. Điều này thường làm các thi sĩ nổi giận. Vậy thì trước khi phổ nhạc cho thơ, xin các bạn hãy làm "công tác tư tưởng" trước với thi sĩ: nếu không cho phép sửa đổi thơ (miễn sao không thay đổi nội dung, ý tứ và thông điệp của thơ) thì không thể phổ nhạc được.

Các bạn nghe 2 câu đầu của ca khúc "Thuyền Viễn Xứ" để thấy nghệ thuật sửa khổ thơ để phổ nhạc của NS Phạm Duy:

"Chiều nay sương khói lên khơi
Lũ thùy dương rũ bóng tơi bời"

Và lời thơ lục bát gốc của Huyền Chi là

"Chiều nay sương khói lên khơi
Thùy dương rũ bóng tơi bời bên sông"

2. Nên có khúc thức. Điều này có nghĩa là đừng viết thẳng một "lèo" từ đầu bài đến cuối bài mà không có đoạn nào được lặp lại mà nên viết có phiên khúc và điệp khúc. Và cũng không nên thay đổi quá nhiều nốt trong phiên khúc được lặp lại so với phiên khúc đầu trừ phần kết đoạn. Điệp khúc lặp lại cũng vậy, không nên thay đổi quá nhiều nốt. Quá nhiều nốt, theo tôi là trên 2 nốt là đã quá nhiều rồi.

Các hợp âm mà NS Đắc Tâm vừa sửa và đặt lại cho bài hát ''Viết Cho Anh '' của bạn Khang Nhi mình thấy dể nghe hơn ,thuận tai và thoả mãn ....cám ơn đã cho thêm kiến thức để học hỏi .

Thành thật cám ơn ns Đắc Tâm đã bỏ thời gian coi và sửa bài tập này .
Các hợp âm mà ns đặt dấu hỏi là vì trước đó tôi có chat với cô em Jazzy Dạ Lam (con của ns Trương Tuyết Mai ) như sau :

jazzynguyen: anh cu dùng cái vòng hòa thanh 4/5 đó, và giai điệu rơi vào bậc nào của hợp âm đó cu ~ng được , anh sẽ được nhiều bất ngo*`
jazzy denuit: em noi anh 3 nghe cai nay nha ........
jazzy denuit: rat la helpful
jazzy denuit: nhung can thiet minh phai .... thich phieu luu mao hiem voi am thanh
jazzy denuit: nghia la ... neu truoc gio anh 3 dan/hoa am/sang tac thuong base cac hop am theo giai dieu ma cac not cua giai dieu do nam trong 3 not chinh cua hop am chu
jazzy denuit: thi bay gio anh 3 cu MAC KE no di, no khong nam vao bac 1,3,5 ma nam vao bac 2,4,6 hay 7 gi cung duoc
jazzy denuit: anh thu lam nhu vay dị... dung sợ nó khong nằm theo cái hòa âm của vòng quãng 4/5 đo , anh cu dùng cái vòng hòa thanh 4/5 đó, và giai điệu rơi vào bậc nào của hợp âm đó cu ~ng được , anh sẽ được nhiều bất ngờ
jazzynguyen: thông thường thì các nhạc sĩ VN sáng tác đều dựa theo những gì họ đã có trong tiềm thức mà tiềm thức họ thì đa phần thu nhập từ những khuôn mẫu như vậy
jazzynguyen: anh 3 có thấy là giai điệu của những bài như Lẻ Loi , Mơ Hoang, Vẫn Là Em.... hay bài Lặng Lẽ của Mẹ em .... đều khá đơn giản
jazzynguyen: đơn giản nhưng có nét riêng và hay
jazzynguyen: nên em có thể dùng những hợp âm nhiều màu sắc để làm phần hòa thanh của nó thêm phong phú
jazzynguyen: nếu anh 3 hòa âm bài nhạc chỉ dựa trên các bậc 1,3,5 thì là hòa âm vô cùng cổ điển, trường phái xưa cỡ barroc rùi , tới thời lãng mạn (romantic) thì hòa âm đã được expanded ra nhiều, các bậc 6,7,9,11... được dùng rất nhiều

jazzynguyen: quan trọng là khi mình xác định được các bậc có thể dùng cho giai điệu đó rồi, thì mình có thể uyển chuyển thêm các modulations vào cho nó thêm màu sắc

jazzynguyen: bây giờ next step của anh 3 là anh làm sao tạo thêm (2-5) của bậc 2 của Tonica đi
jazzynguyen: thí dụ nha
jazzynguyen: hòa âm đơn giản là Am ----- Dm ------ G ------ C -------- F ----------- Bm7(b5) ------ E7 ---- Am

jazzynguyen: bây gio*` trước khi qua Dm, anh 3 tạo cho Dm một cái cadence
jazzynguyen: II-V-I của Dm = Em7(b5) - A7 - Dm rồi trước khi qua G, anh lại cho nó cáI cadence II-V-I = Am7 - Ab7 - G ( Ab7 = subsitution của D7)

jazzynguyen: nhưng anh cũng có thể chỉ thêm 1 , đó là A7
jazzynguyen: hoặc subsitution của A7 = Eb7
jazzynguyen: như vậy anh sẽ có một chuỗi các hợp âm là Am - Eb7 - Dm - Ab7 - G - Db7 - C - Gb7 - F - Bm7(b5) - F7 - E7 - E7 - Am

jazzynguyen: anh 3 để ý chuỗi hợp âm em vừa viết kia, rất đơn giản phải không? smile và đó cũng là motiv anh 3 nghe thấy rõ & nhiều nhất ở phần Bass (bassline) trong các bài nhạc kiểu Blues - Jazz

jazzynguyen: trước khi về Am , anh dùng Cadence Bm7(b5) - E7 - Am giùm em nha

jazzynguyen: thêm các expansion notes nữa nghe sẽ mơ màng lãng đãng cho coi smile.gif

jazzynguyen: thí du. Bm7(b5) có : B - A - D - F - C# - E
jazzynguyen: E7 có : E - D - G# - C - F
jazzynguyen: Am có : A - E - B - F# - G - D


nhưng chắc tôi áp dụng sai nên ns không hiểu
Tôi sẽ đàn thử với các hợp âm của ns đã sửa để học nhé.

Về việc phổ thơ với thay đổi tiết điệu thật khó làm vừa lòng thi sĩ vì mình không có tài cắt xén như Phạm Duy nên tôi cứ hát thơ mãi cho vui thôi, quả thật làm nhiều giống như đổ bánh lọt vì con nào cũng giống giống con nào . Trong bài này tôi đã cắt xén ở Điệp Khúc , may là thi sĩ này không nói gì , có thi sĩ sửa 1 chữ cũng bị la .

Nguyen tác bài thơ như sau :

Viết Cho Anh ....


viết cho anh lời thơ buồn nhung nhớ
đêm từng đêm trăn trở ngủ không yên
nghe mưa rơi ..rỉ rả ở bên thềm
niềm thổn thức ..nhớ người rưng rưng lệ

viết cho anh trong đêm dài lặng lẽ
gió rì rào lay đọng dưới hàng cây
niềm cô đơn khao khát một vòng tay
giòng thương nhớ quay cuồng trong giông bão

viết cho anh ..dưới ánh đèn mờ ảo
mang nỗi niềm thầm kín gởi trao ai
nét bút nghiêng , lời yêu thương trãi dài
mực tim tím pha thêm mầu sắc nhớ

viết cho anh ...đêm nghẹn ngào nức nỡ
từng giọt sầu loang nhỏ thấm vào tim
ngỡ tình yêu .. như một áng mây đen
bao giăng phủ ngập hồn em sâu thẳm

viết cho anh , đêm thời gian thật chậm
giòng thơ buồn.. bao dấu chấm ngổn ngang
nghe mưa rơi ... suối mắt lệ dâng tràn
vào tim nhỏ ..thấm giọt tương tư nhớ ./.


GiọtNhớ
Aug - 08

Bài này Thuỳ An cũng có hát ở đây :

Tiếng hát Thuỳ An

và Cao Ngọc Dung hòa âm

Các bài hát mà Jazzy nhắc đến :

Lẻ Loi

Mơ Hoang

Lặng Lẻ

[quote name='nmchau' date='Sep 6 2008, 11:42 PM' post='559']
jazzynguyen: anh cu dùng cái vòng hòa thanh 4/5 đó, và giai điệu rơi vào bậc nào của hợp âm đó cu ~ng được , anh sẽ được nhiều bất ngo*`
nhưng chắc tôi áp dụng sai nên ns không hiểu[quote]
Để tôi giải thích rõ hơn cho anh Minh Châu hiểu.

(Trích hướng dẫn của Jazzy)

jazzy denuit: anh thu lam nhu vay dị... dung sợ nó khong nằm theo cái hòa âm của vòng quãng 4/5 đo , anh cu dùng cái vòng hòa thanh 4/5 đó, và giai điệu rơi vào bậc nào của hợp âm đó cu ~ng được , anh sẽ được nhiều bất ngờ
...

Anh Minh Châu có thấy là luôn luôn hợp âm jazz chạy theo vòng quảng 5 không? Nhưng ý kiến của Jazzy ở đây chưa chính xác lắm. Đâu phải đặt hợp âm theo ngẫu hứng được mà phải tổ chức cho chúng xuất hiện theo vòng quảng 5.

Theo thí dụ về hòa âm đơn giản mà Jazzy đưa ra dưới đây:

jazzynguyen: hòa âm đơn giản là Am ----- Dm ------ G ------ C -------- F ----------- Bm7(b5) ------ E7 ---- Am

Anh Minh Châu thấy vòng quảng 5 chưa?

jazzynguyen: bây gio*` trước khi qua Dm, anh 3 tạo cho Dm một cái cadence
jazzynguyen: II-V-I của Dm = Em7(b5) - A7 - Dm rồi trước khi qua G, anh lại cho nó cái cadence II-V-I = Am7 - Ab7 - G ( Ab7 = subsitution của D7)

Cũng lại là vòng quảng 5! Em7-5 => A7 => Dm
nhưng Am7 => Ab7 => G (nốt bass tuột từng 1/2 từ A => Ab => G) chưa hay bằng: Am7 => Abdim7 => G.

Phân tích sự di chuyển của các notes từ hợp âm Am7 đến hợp âm G qua trung gian hợp âm Ab7 như sau:

Am7 ==> Ab7 ==> G
G ----> Gb ----> G (di chuyển lên xuống 1/2 cung)
E ----> Eb ----> D (di chuyển 1/2 cung)
C giữ nguyên C ----> B (di chuyển 1/2 cung)
A ----> Ab ----> G (di chuyển 1/2 cung)

Còn các notes từ hợp âm Am7 đến hợp âm G qua trung gian hợp âm Abdim7 sẽ di chuyển như sau:

Am7 ==> Abdim7 ==> G
G ----> Gb ----> G (di chuyển lên xuống 1/2 cung)
E ----> Ebb (D) ----> D (không di chuyển)
C giữ nguyên C ----> B (di chuyển 1/2 cung)
A ----> Ab ----> G (di chuyển 1/2 cung)

Vì giữa 2 hợp âm Abdim7 và G có một note chung là D nên sự di chuyển từ Abdim7 sang G nghe "mượt" hơn nếu di chuyển từ Ab7 sang G.

jazzynguyen: nhưng anh cũng có thể chỉ thêm 1 , đó là A7
jazzynguyen: hoặc subsitution của A7 = Eb7
jazzynguyen: như vậy anh sẽ có một chuỗi các hợp âm là Am - Eb7 - Dm - Ab7 - G - Db7 - C - Gb7 - F - Bm7(b5) - F7 - E7 - E7 - Am

jazzynguyen: anh 3 để ý chuỗi hợp âm em vừa viết kia, rất đơn giản phải không? smile và đó cũng là motiv anh 3 nghe thấy rõ & nhiều nhất ở phần Bass (bassline) trong các bài nhạc kiểu Blues - Jazz

Theo chuổi hợp âm trên, anh Minh Châu có thấy có các notes di chuyển từng 1/2 cung một từ hợp âm này đến hợp âm kia không?

Từ Am => Eb7 => Dm:
- note E/bậc 5 chuyển 1/2 cung xuống đến note Eb/bậc 1 chuyển 1/2 cung xuống đến note D/bậc 1
- note C/bậc 3 chuyển 1/2 cung lên Db (C#)/bậc 7 chuyển 1/2 cung lên note D/bậc 1

Và từ Dm => Ab7 => G:
- note A/bậc 5 chuyển 1/2 cung xuống Ab/bậc 1 chuyển 1/2 cung xuống G/bậc 1
- note F/bậc 3 chuyển 1/2 lên Gb (F#)/bậc 7 chuyển 1/2 cung lên G/bậc 1.

Cách di chuyển từng 1/2 cung một của note hợp âm (mouvement chromatique) là cái hồn của nhạc jazz.

Ý tôi muốn nói là nếu chuyển hợp âm ca khúc Việt Nam theo cách của nhạc jazz thì còn đâu là nhạc VN nữa mà sẽ là nhạc jazz Mỹ hát bằng tiếng Việt!

jazzynguyen: trước khi về Am , anh dùng Cadence Bm7(b5) - E7 - Am giùm em nha
jazzynguyen: thêm các expansion notes nữa nghe sẽ mơ màng lãng đãng cho coi smile.gif
jazzynguyen: thí du. Bm7(b5) có : B - A - D - F - C# - E
jazzynguyen: E7 có : E - D - G# - C - F
jazzynguyen: Am có : A - E - B - F# - G - D

Phần cadence mà tôi ghi đậm và gạch dưới là vòng quảng 5 đó - B => E => A!!

Anh Minh Châu và các bạn thấy cái hay của vòng quảng 5 chưa?

Dạ thấy rồi anh nhưng cũng chưa nắm vững được vòng 5 là đi theo chiều nào , vì từ Am đén Dm tôi đếm thấy có 4, nếu muốn 5 thì phải đếm ngược từ Dm tới Am . Xin anh xác nhận lại chiều để đếm .



Cadence II-V-I thấy nhiều sách hòa âm nói đến nhưng sao lại gọi là cadence cuả jazz ? Nhạc không jazz nếu dùng nó thì có được không ?



Phân tích này của anh giúp tôi bây giờ hiểu được thế nào là voicings theo các trục 1-5 , 3-7 mà trước đây tôi có đọc trong cuốn accompagner piano pour débutants et non-pianistes nhưng chả hiểu phải áp dụng như thế nào .



Jazzy đánh mấy bài tôi viết theo lối jazz nghe cũng được chứ anh .
Mời anh nghe bài Lẻ Loi do 2 cô em tôi chơi mỗi người một lối xem ý kiến của anh ra sao nhé :

Mộng Trang

Jazzy Dạ Lam

Anh Minh Châu ơi,

1. Vòng Quảng 5: là cách gọi thông dụng trong nhạc lý và không ai gọi là vòng quảng 4 cả (cercle des quintes/circle of fifths). Anh có thể đi xuôi (quảng 4) và đi ngược (quảng 5). Tôi đã có trả lời về vấn đề vòng quảng 5 này trong Diễn Đàn rồi.

2. Cadence ii-V-I (chứ không phải là II-V-I vì hợp âm ở bậc 2 trong cung trưởng là hợp âm thứ nên phải ký hiệu là số La Mã nhỏ): đâu có ai gọi cadence này là cadence của jazz. Đây là cadence theo vòng quảng 5 đó. Chẳng hạn như trong cung E trưởng, hợp âm trong cadence ii-V-I sẽ là: F#m-B-E.

Để tôi nghe 2 ca khúc jazz mà anh giới thiệu. Nếu anh viết giai điệu theo jazz thì phải hòa âm theo jazz còn nếu là giai điệu bình thường - diatonic mà phối theo hợp âm jazz thì sẽ nghe khiên cưởng lắm.

Tôi đã nghe 2 cách đệm cho bài Lẻ Loi rồi. Cách đệm 2 bài nghe du dương nên đều không phải là màu Jazz.

Bài đệm cho Mộng Trang là màu pop còn của Jazzy là màu classique.

Thiệt tình là tôi chỉ có lổ tai Châu nên nghe không ra gì ráo trọi
Thấy cổ viết chords cho bài Mơ Hoang tùm lum đọc còn không ra huống chi mà đàn đây nên tôi tưởng bài nào cũng là đàn theo jazz , chắc phải nói kiểu của jazzy thì đúng hơn

Các ca khúc của anh Minh Châu mà anh nghĩ là được hòa âm theo jazz do có những hợp âm nghịch là không phải. Vẫn nghe rõ mùi classique vì vẫn nghe ra hòa âm thuận.

Bài "Mơ Hoang", nếu phối theo jazz thì có thể ghi hợp âm theo một cách như thế này:

(đây là bài cung Gm)

(nhịp lấy đà) Gm | (nhịp 1) F6(addB) - Edim7(b9) | (nhịp 2) Eb9 - D7 | (nhịp 3) Gm11 - G#dim7 | (nhịp 4) Adim7 - Bb7+9 | (nhịp 5) Bdim7(add G) - F#dim7-9/A | (nhịp 6) Ebmaj7 ...

Ghi thí dụ cho anh Minh Châu xem chơi để hiểu về jazz: hợp âm đi một đàng, bass đi một nẻo, giọng hát thì lơ lửng nghe rất "lâng lâng kỳ lạ". Tuy nhiên Jazz có công thức đó anh Minh Châu: giai điệu và hợp âm thường phải tuân theo giòng giai điệu của bass mà bass của Jazz đi theo vòng quảng 5 hoặc di chuyển theo từng 1/2 cung. Anh có để ý thấy note bass của tuyến hợp âm mà tôi thí dụ ở trên di chuyển chromatic không?

Dạ thấy chuổi này đây anh F E Eb D rôì G G# A Bb B có đúng không ạ

Để hiểu về Jazz, mời anh Minh Châu và các bạn vào link này để xem và nghe một bài nhạc jazz do Diana Krall biểu diễn: The Look Of Love. Nhạc cứ lâng lâng với câu bass nghe lãng đãng và dàn nhạc nền rất ngọt ngào...

http://www.youtube.com/watch?v=it1NaXrIN9I

Nhạc Jazz là sản phẩm của Mỹ và phải là dân Mỹ gốc thì mới chơi hay được. Còn thảy đều là mô phỏng để nghe có mùi vị thôi.