(Ghi chú: bài này không do Đắc Tâm viết)

Những thảo luận về nhạc rock trên Giai Điệu Xanh cũng như trên các diễn đàn văn hoá nghệ thuật tưởng đã tạm lắng, giống như mọi sôi sục có tính “phong trào” khác trong đời sống đang cuồn cuộn trôi đi với tốc độ ngày một nhanh. Nhưng ngọn lửa tình yêu các rockfan dành cho thứ âm nhạc nhập khẩu này có vẻ không thể tàn lụi mà chỉ chờ một ngọn gíó là lại bùng lên.

Rockers

Rock không chỉ là một thứ âm nhạc với những đặc trưng hình thức dễ nhận thấy của nó ở khắp thế giới, rock còn là một cách thể hiện bản thân của một thế hệ - thế hệ trẻ hoặc đã từng trẻ nhưng còn luyến tiếc ngọn lửa nồng nàn một thời - dẫu thời gian đã trôi qua cùng bao nhiêu nước chảy dưới chân cầu Thăng Long hay cầu Sài Gòn. Rock là một phong cách sống, một style đầy quyến rũ dù các rocker hay rockfan chẳng mấy ai định nghĩa được thấu đáo nội hàm của phong cách ấy, style ấy. Về chuyện này thì rocker Việt hay rockfan Việt khá giống nhau nên chúng ta có thể dùng một từ “rockfans” cho tất cả, người biết chơi nhạc cụ hoặc có giọng hát đứng trên sân khấu và đám đông cuồng nhiệt cổ vũ bên dưới. Thậm chí đám đông kích động như nhập đồng kia còn có vai trò quan trọng hơn cả các rocker trong việc hình thành một thế giới rock đích thực - những người có thể đốt cháy cả cổ họng lẫn tâm can mình trong cơn phấn khích mà chỉ cần có các dòng thác âm thanh như muốn xé màng nhĩ và một … không khí!

Không khí ấy là cái vỏ của “tinh thần rock” - một khái niệm xã hội học nhiều hơn là một khái niệm nhạc học. Vậy còn “tinh thần rock”? Các rockfan không muốn biết và không cần biết đến nó. Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật duy cảm dẫu các nhà nghiên cứu có cố công tìm ra mối liên hệ nền tảng giữa âm nhạc và toán học, cũng như các khuynh hướng âm nhạc hiện đại muốn giảm thiểu vai trò của xúc cảm và đề cao lý trí trong sáng tác và thưởng thức. Thế nên, rockfans đầu tư nỗi đam mê của mình vào không khí rock là chính, chứ không phải cho nhạc rock, âu cũng là điều dễ hiểu. Việc bàn cãi về bất cứ điều gì xung quanh rock chỉ dành cho các nhà lý luận và những người … không yêu rock!

Rock thứ thiệt giống như một cơn bão, càng đi vào bên trong nó càng khó giữ được thăng bằng bởi tốc độ, cường độ cũng như các cơn xoáy giật của gió. Để có thể thoát khỏi một cơn bão, hoặc là phải tránh xa ngay từ đầu hoặc đi hẳn vào tâm cơn gió xoáy mà người ta gọi là mắt bão. Ở vùng trung tâm ấy, chúng ta cũng có thể chóng mặt và … đứt hơi nếu không dịch chuyển cùng tốc độ với cơn bão. Vì thế, những phân tích lý tính về rock chỉ có thể có khi chúng ta không nghe, không xem rock và không phải là tín đồ của rock, nghĩa là được miễn trừ khỏi không khí rock!

Nhưng nếu không xem rock (ở đây cũng có thể nhập làm một chuyện nghe rock và xem rock, bởi nếu không đứng trong đám đông cuồng nhiệt của một buổi trình diễn rock mà chỉ nghe rock qua CD hay xem rock qua video-clip thôi thì không phải rockfans thứ thiệt) thì lại chẳng thể hiểu gì về rock chứ đừng nói là cảm nhận rock. Điều đó có nghĩa, rock là một trải nghiệm. Cũng như tình yêu. Ai chưa từng yêu, chưa từng say đắm, khốn khổ, dày vò vì một mối tình hạnh phúc hoặc bất hạnh thì không thể nói gì về tình yêu.

Cũng như tình yêu, rock là một trải nghiệm của tuổi thanh xuân. Khi chúng ta già đi, những đam mê thời trai trẻ của chúng ta cũng dần dần lão hoá. Chỉ một số ít người giữ được ngọn lửa nồng nàn đã thiêu đốt tâm hồn mình từ lúc thanh xuân đến khi tuổi đời xế bóng, và đó là những con người hạnh phúc. Và cũng như tình yêu, những trải nghiệm của chúng ta trong đam mê âm nhạc cũng có diện mạo của thời đại mà chúng ta sống. Ở nửa cuối thế kỷ 20, đối với nhiều người trẻ, trải nghiệm ấy mang hình thái rock.

Như vậy, rock là một khái niệm thời gian tính. Chúng ta có thể được miễn trừ khỏi nó khi chúng ta không còn trẻ hoặc nếu chúng ta không gắn kết niềm đam mê âm nhạc của mình với chính đời sống của rock, với thuở thiếu thời hay tuổi trưởng thành của nó vì chính nó cũng là một sinh thể có sinh có diệt. Thế kỷ 19 không biết rock là gì cũng như thế hệ trẻ Việt cuối thế kỷ 21 được miễn trừ niềm đam mê ca trù chẳng hạn, cái mà cha ông họ từng có. Rồi đây, rock sẽ đi vào bảo tàng lịch sử âm nhạc của nhân loại, và các thế hệ trưởng thành sau chúng ta sẽ tìm thấy một hình thái âm nhạc khác để thể hiện bản ngã, niềm đam mê cũng như năng lượng sung mãn cần được giải phóng của mình.

Mặt khác, rock còn là một khái niệm không gian tính. Rock chỉ là rock trong một khung cảnh nhất định, một môi trường nhất định. Những phẩm chất âm nhạc của rock chỉ có thể là chính chúng trong một cấu trúc, một tương quan chặt chẽ với các thành tố đồng đại khác. Nhắc con cá ra khỏi nước, chúng ta sẽ không còn con cá đó nữa mà chỉ có thể là một tiêu bản khô queo của nó. Các thành tố ấy là gì, cũng như khung cảnh của rock, môi trường của rock là gì?

Câu chuyện sẽ quá dài và có thể triển khai đến những lĩnh vực rất xa bên ngoài phạm vi âm nhạc. Nhưng trả lời câu hỏi này cũng là giải đáp một “công án” tưởng như đơn giản: “Thế nào là rock?”