Trong thế kỷ 20, các thể loại và phong cách âm nhạc trở nên đa dạng hơn bao giờ hết. Giới hạn duy nhất ràng buộc nhạc sĩ chính là khả năng tưởng tượng của họ. Nhạc sĩ Peter Schikele đã sáng tạo ra thứ âm nhạc ngộ nghĩnh từ tiếng chép miệng, hoặc tiếng súc miệng sòng sọc suốt cả tác phẩm.
Giai điệu âm nhạc thời kỳ này rất khác so với những giai đoạn trước. Những giai điệu của Anton Webern thường chỉ gồm 2 đến 3 nốt, nhảy quãng rất xa. Tuy nhiên, những giai điệu của Bela Bartok và Alan Hovhaness lại theo những chuẩn mực của thời kỳ Trung cổ.
Sự phát triển của khoa học kỹ thuật cũng tác động mạnh mẽ vào âm nhạc thế kỷ 20, đặc biệt là nhạc điện tử. Một số nhạc sĩ như Philip Glass dùng các nhạc cụ điện tử để tạo ra những hiệu ứng âm thanh và phong cách hoàn toàn mới.
Đặc điểm của âm nhạc thế kỷ 20
Hình thức và thể loại: Các nhạc sĩ thể nghiệm kiểu “âm nhạc may rủi”, với hình thức và cấu trúc hoàn toàn ngẫu nhiên.
Hòa âm: Những hòa âm phức tạp làm đa dạng bức tranh bằng âm thanh. Thang âm ngũ cung và 12 cung được sử dụng rộng rãi. Các quãng nghịch (quãng 2, quãng 7, quãng 9, quãng 11) rất phổ biến.
Đàn phím: Đàn phím điện tử, organ điện tử và piano trở nên thông dụng.
Tiết tấu: Nhịp thay đổi liên tục, đa tiết tấu (nhiều bè, mỗi bè một nhịp được trình tấu cùng lúc).
Phong cách: Giai điệu và tiết tấu không rõ ràng. Những hòa âm nhẹ nhàng, nhiều màu sắc và hiệu ứng lung linh huyền ảo được tận dụng. Các hợp âm nghịch, các nhạc cụ tự chế, những cách ký âm mới được áp dụng. Trong thời kỳ này, nhiều lối hòa âm, tiết tấu, phong cách mới lạ ra đời.
Trường phái ấn tượng (Impressionism)
Vào cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20, một bộ phận của âm nhạc Lãng mạn chuyển hóa thành trường phái Ấn tượng. Nếu âm nhạc Lãng mạn là một bức tranh sắc nét, rõ ràng, thì âm nhạc Ấn tượng là một tổng thể mơ hồ, nhạt nhòa.
Hai đại diện tiêu biểu của trường phái Ấn tượng là Claude Debussy và Maurice Ravel. Vì những lý thuyết quá mới mẻ của mình, Debussy được coi là một nhạc sĩ cấp tiến trong Nhạc viện Paris. Một tác phẩm tiêu biểu của ông là prelude “Buổi chiều của thần điền dã”.
Claude Debussy
Trường phái tân cổ điển (Neo-Classicism):
Trường phái Tân cổ điển chiếm vị trí quan trọng trong nền âm nhạc thế kỷ 20. Tiếp đầu ngữ “neo” có nghĩa là “mới”, vì vậy âm nhạc Tân cổ điển là một hình thức mới của âm nhạc thời kỳ Cổ điển. Các tác phẩm thuộc trường phái này có thủ pháp nghệ thuật hiện đại, nhưng lại tuân theo bố cục và ý tưởng của thời kỳ Cổ điển.
Nhạc sĩ Igor Stravinsky là đại diện tiêu biểu của trường phái Tân cổ điển. Âm nhạc của ông sử dụng nhiều bè với bộ khóa và số chỉ nhịp khác nhau, đôi khi các bè diễn tấu cùng lúc. Bản giao hưởng “Thánh lễ mùa xuân” là một ví dụ tiêu biểu.
Stravinsky
Trường phái ngẫu nhiên
Trong âm nhạc của trường phái ngẫu nhiên, nhạc sĩ hầu như giao toàn quyền cho người biểu diễn. Ví dụ như, nhà soạn nhạc giao cho mỗi nhạc công 4 bản nhạc khác nhau. Khi nhạc trưởng ra hiệu, mỗi nhạc công đàn bất cứ bản nào trong số 4 bản nhạc được giao, khi nào bắt đầu đàn và khi nào dừng lại là tùy ý. Âm nhạc ngẫu nhiên được nhiều người thích thú vì mỗi lần biểu diễn đều tạo ra một tác phẩm khác nhau.
Nhạc sĩ tiêu biểu cho trường phái ngẫu nhiên là John Cage. Tác phẩm “Imaginary Landscape No.4” của ông gồm 12 chiếc máy radio mở đồng thời, nhưng mỗi chiếc radio bật một kênh khác nhau.
John Cage
Âm nhạc phi điệu tính (12-tone or Serialism)
Nhạc sĩ Arnold Schoenberg phát minh ra một hệ thống hoàn toàn mới sử dụng thang âm 12 bán cung. Kết quả thu được là một tác phẩm âm nhạc thuộc loại phi điệu tính (atonal). Tiết tấu không theo một quy luật nào cả và không thể đoán trước.
Trường phái phi điệu tính được Alban Berg và Anton Webern ủng hộ. Các ông đã từ bỏ hệ thống thang âm và giai điệu truyền thống, viết nên nhiều tác phẩm ngắn.
Schoenberg
Các nhạc sĩ tiêu biểu cho âm nhạc thế kỷ 20:
- John Adams
- Samuel Barber
- Bela Bartok (1881-1945)
- Amy (H.H.A) Beach (1867-1944)
- Alban Berg (1885-1935)
- Leonard Bernstein (1918-1990)
- L ili Boulanger (1893-1918)
- Nadia Boulanger (1887-1979)
- Pierre Boulez (b. 1925)
- Benjamin Britten (1913-1976)
- John Cage (1912-1992)
- Aaron Copland (1900-1990)
- Claude Debussy (1862-1918)
- Edward Elgar (1856-1934)
- George Gershwin (1898-1937)
- Philip Glass (1937)
- Henryk Gorecki
- Paul Hindemith (1895-1963)
- Charles Ives (1874-1954)
- Leos Janacek (1854-1928)
- Gustav Mahler (1860-1911)
- Sergei Prokofiev (1891-1953)
- Sergei Rachmaninov (1873-1943)
- Maurice Ravel (1875-1937)
- Erik Satie (1866-1925)
- Arnold Schoenberg (1874-1951)
- Dmitri Shostakovich (1906-1975)
- Karlheinz Stockhausen (1928)
- Richard Strauss (1864-1949)
- Igor Stravinsky (1882-1971)
- Germaine Tailleferre (1892-1983)
- Edgard Varese (1883-1965)
- William Walton (1902-1983)
- Anton Webern (1883-1945)
- Ralph Vaughan Williams (1872-1958)
(trích)